پارگی مینیسک زانو و هر چیزیی که باید در مورد آن بدانید

پارگی مینیسک زانو یکی از شایع‌ترین آسیب‌های مفصل زانو است که در اثر حرکات چرخشی ناگهانی، فعالیت‌های ورزشی یا فرسایش وابسته به سن ایجاد می‌شود و می‌تواند موجب درد، قفل‌ شدگی و محدودیت عملکرد مفصل گردد. این ضایعه در صورت تشخیص دیرهنگام، زمینه‌ ساز تخریب غضروفی و آرتروز زودرس زانو خواهد بود. شناخت علائم اولیه، روش‌های تشخیص و انتخاب درمان مناسب، نقش تعیین‌ کننده‌ای در پیشگیری از عوارض طولانی‌ مدت دارد. امروزه رویکردهای درمانی از مراقبت‌های محافظه‌ کارانه تا مداخلات آرتروسکوپیک پیشرفته بر اساس شدت آسیب و شرایط بیمار انتخاب می‌شوند. در این مقاله به‌ صورت علمی و جامع، هر آنچه که باید درباره علل، علائم، تشخیص و جدیدترین روش‌های درمان پارگی مینیسک زانو بدانید بررسی شده است.

پارگی مینیسک زانو چیست؟

پارگی مینیسک زانو به آسیبی گفته می‌شود که در آن بافت غضروفی هلالی‌ شکل داخل مفصل زانو، بر اثر فشار، ضربه یا حرکات چرخشی ناگهانی دچار گسستگی یا شکاف می‌گردد. این ساختار نقش ضربه‌ گیر و توزیع‌ کننده وزن بدن را دارد و سلامت آن برای عملکرد طبیعی زانو ضروری است. پاره شدن مینیسک زانو می‌تواند هنگام فعالیت‌های ورزشی، بلند شدن ناگهانی یا حتی در اثر فرسایش تدریجی با افزایش سن رخ دهد. بیماران معمولاً با درد، تورم، قفل‌ شدن مفصل یا احساس گیر کردن زانو مراجعه می‌کنند. تشخیص دقیق و درمان به‌ موقع از سوی پزشک متخصص ارتوپدی، از تخریب غضروف و آرتروز زودرس مفصل پیشگیری می‌کند.

علت پارگی مینیسک زانو

علت پارگی مینیسک زانو اغلب به فعالیت‌های ورزشی پربرخورد مانند فوتبال، کریکت، اسکی و والیبال مرتبط است. این آسیب معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد در حال دویدن، به‌ طور ناگهانی تغییر جهت می‌دهد و اغلب همزمان با آسیب‌های دیگر زانو، مانند آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL) همراه است. پارگی مینیسک زانو در ورزشکاران مسن‌تر بیشتر به کاهش استحکام و انعطاف‌پذیری مینیسک ناشی از افزایش سن بازمی‌گردد و بیش از 40 درصد افراد بالای 65 سال ممکن است دچار این آسیب شوند. تحقیقات اخیر همچنین نشان می‌دهد که پارگی مینیسک زانو در کودکان در حال افزایش است، که عمدتاً ناشی از مشارکت آنها در فعالیت‌های ورزشی نامناسب و فشار به زانو در سنین پایین است. علاوه بر ورزش و سن، وجود آرتروز زانو نیز یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر پارگی مینیسک محسوب می‌شود.

علائم پارگی مینیسک زانو

علائم پارگی مینیسک زانو بسته به محل و وسعت آسیب متفاوت بروز می‌کنند و ممکن است بلافاصله پس از ضربه یا به‌ صورت تدریجی ظاهر شوند. مهم‌ترین نشانه‌ های پارگی مینیسک زانو عبارتند از:

• درد در خط مفصلی زانو که با چرخش، خم شدن یا تحمل وزن تشدید می‌شود.
• کاهش دامنه حرکتی مفصل که به‌ ویژه هنگام خم و باز کردن کامل زانو مشاهده می‌شود.
• تورم و تجمع مایع مفصلی که معمولاً طی چند ساعت تا 24 ساعت پس از آسیب ایجاد می‌شود.
• احساس ناپایداری یا خالی شدن زانو که هنگام راه رفتن یا بالا و پایین رفتن از پله تجربه می‌شود.
• قفل شدن یا گیر کردن زانو که در اثر گیر افتادن بخش پاره‌ شده مینیسک بین سطوح مفصلی رخ می‌دهد.

انواع پارگی مینیسک زانو

انواع پارگی مینیسک زانو بر اساس الگوی شکستگی الیاف غضروفی، محل درگیری و مکانیسم ایجاد آسیب طبقه‌ بندی می‌شوند. مهم‌ترین انواع آن عبارتند از:

• پارگی شعاعی: پارگی شعاعی از بخش مرکزی مینیسک آغاز می‌شود و به سمت محیط امتداد پیدا می‌کند. این نوع پارگی به دلیل قطع الیاف حلقوی، توانایی جذب شوک مینیسک را کاهش می‌دهد.
• پارگی ترکیبی: در این حالت چند الگوی پارگی به‌ طور همزمان وجود دارند و اغلب در زمینه تغییرات دژنراتیو دیده می‌شوند. درمان این نوع پارگی پیچیده‌تر بوده و به وسعت آسیب بستگی دارد.
• پارگی عرضی: این پارگی به‌ صورت عمود بر محور طولی مینیسک ایجاد می‌شود و معمولاً از لبه داخلی به سمت محیط گسترش می‌یابد. چنین آسیبی می‌تواند توزیع نیرو در مفصل زانو را مختل کند.
• پارگی فلپ (Flap Tear): در این نوع پارگی، بخشی از مینیسک به‌ صورت زائده‌ای ناپایدار درمی‌آید که می‌تواند بین سطوح مفصلی گیر کند. این وضعیت اغلب با درد ناگهانی و علائم مکانیکی همراه است.
• پارگی ریشه‌ای: در این حالت، محل اتصال مینیسک به استخوان (ریشه مینیسک) دچار گسستگی می‌شود. این نوع پارگی عملکرد بیومکانیکی مینیسک را به‌ شدت مختل می‌کند و از نظر عملکردی مشابه برداشتن کامل مینیسک عمل می‌کند.
• پارگی طولی: این نوع پارگی در امتداد الیاف طولی مینیسک ایجاد می‌شود و معمولاً در افراد جوان و به دنبال آسیب‌های چرخشی رخ می‌دهد. در صورت گسترش، ممکن است به پارگی باکت‌ هندل تبدیل شود و علائم مکانیکی واضح ایجاد کند.
• پارگی باکت هندل (Bucket Handle): نوع پیشرفته‌ای از پارگی طولی است که در آن قطعه‌ای از مینیسک جدا شده و به داخل فضای مفصل جابه‌جا می‌شود. این وضعیت معمولاً باعث قفل‌ شدن ناگهانی زانو می‌شود و اغلب نیازمند مداخله جراحی است.

عوارض پارگی مینیسک زانو

پارگی مینیسک زانو در صورت تشخیص دیر هنگام یا درمان ناکافی می‌تواند منجر به عوارض ساختاری و عملکردی قابل‌ توجهی شود. عوارض پارگی مینیسک زانو شامل موارد زیر است:

• ناپایداری مفصل زانو که خطر آسیب‌ های ثانویه، به‌ویژه به رباط‌ها را افزایش می‌دهد.
• درد مزمن زانو که به‌دلیل التهاب مداوم یا آسیب پیشرونده غضروف مفصلی ایجاد می‌شود.
• کاهش دامنه حرکتی زانو که به‌ مرور موجب محدودیت عملکردی در فعالیت‌های روزمره می‌شود.
• قفل‌ شدن مکرر مفصل که در اثر گیر افتادن قطعه پاره‌شده مینیسک بین سطوح مفصلی رخ می‌دهد.
• تسریع روند آرتروز زانو که به‌ دلیل اختلال در توزیع یکنواخت نیرو و افزایش فشار بر غضروف مفصلی ایجاد می‌ شود.

راه های تشخیص پارگی مینیسک زانو چیست؟

تشخیص پارگی مینیسک زانو معمولاً بر اساس ترکیبی از شرح‌حال، معاینه بالینی و تصویربرداری انجام می‌شود. مهم‌ترین روش‌ها عبارتند از:

• تصویربرداری با اولتراسوند: اولتراسوند یا سونوگرافی برای بررسی آسیب‌های رباطی و بافت نرم زانو به‌ کار می‌رود و می‌تواند احتمال آسیب‌های دیگر زانو را نشان دهد، اما به‌ طور مستقیم پارگی مینیسک را تأیید نمی‌کند.
• تصویربرداری با اشعه X: اشعه X قادر به تشخیص پارگی مینیسک نیست و کاربرد اصلی آن، بررسی آرتروز یا آسیب‌های استخوانی همراه است. این روش به پزشک کمک می‌کند تا سایر علل درد زانو را رد یا تأیید کند.
• آزمون‌های فیزیکی: در این روش، بیمار زانوی خود را در دامنه حرکتی مشخص حرکت می‌دهد و پزشک با بررسی واکنش‌ها و نقاط دردناک مفصل، وجود پارگی مینیسک را ارزیابی می‌کند. این تست‌ها شامل تست‌های مک‌ موری، آپلی و تسالی هستند و به تشخیص اولیه کمک می‌ کنند.
• آرتروسکوپی: زمانی که روش‌های غیرتهاجمی نتوانند علت درد را مشخص کنند، آرتروسکوپی انجام می‌شود. در این روش، دو برش کوچک در نزدیکی زانو ایجاد و یک لوله مجهز به دوربین وارد مفصل می‌شود تا پزشک بتواند به‌ طور مستقیم وضعیت مینیسک و سایر ساختارهای داخلی زانو را بررسی کرده و در صورت نیاز، درمان لازم را انجام دهد.
• تصویربرداری MRI: در MRI زانو با استفاده از میدان مغناطیسی، تصاویری دقیق از مینیسک و سایر بافت‌های زانو تهیه می‌شود. علاوه بر تشخیص پارگی، این روش امکان درجه‌ بندی پارگی مینیسک زانو را نیز فراهم می‌کند تا شدت آسیب و نیاز به درمان دقیق‌تر مشخص شود. هرچند MRI اطلاعات ارزشمندی ارائه می‌دهد، اما بافت‌های مجاور می‌توانند تشخیص را پیچیده کنند و دقت تشخیصی حدود 77 درصد گزارش شده است.

درمان پارگی مینیسک زانو

درمان پارگی مینیسک زانو بسته به شدت آسیب، محل پارگی، سن و سطح فعالیت بیمار متفاوت است و شامل روش‌های زیر می‌شود:

• فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی: تمرینات هدفمند برای تقویت عضلات اطراف زانو و بهبود دامنه حرکتی، فشار روی مینیسک را کاهش می‌دهد.
• داروهای ضد التهاب و مسکن: داروهای غیر استروئیدی ضد التهاب (NSAIDs) می‌توانند درد و التهاب را کنترل کنند و حرکت مفصل را آسان‌تر کنند.
• جراحی: در پارگی‌های شدید یا مواردی که درمان غیرجراحی کافی نیست، جراحی با روش آرتروسکوپی انجام می‌شود و مینیسک ترمیم یا بخشی از آن برداشته می‌شود.
• استراحت و مراقبت‌های اولیه: استفاده از استراحت، یخ‌ گذاری، بانداژ فشاری و بالا نگه داشتن زانو در روزهای ابتدایی، تورم و درد را کاهش می‌دهد و به روند بهبود کمک می‌کند.
• لیزر تراپی زانو : لیزر تراپی زانو با تحریک سلولی و افزایش بازسازی بافت‌ها، باعث کاهش درد و التهاب می‌شود و به بهبود عملکرد زانو کمک می‌کند. این روش به ویژه زمانی که با فیزیوتراپی ترکیب شود، نتایج بهتری در درمان پارگی مینیسک ایجاد می‌کند.
• پی آر پی زانو (PRP): در این روش، پلاکت‌های غنی از خون خود بیمار به ناحیه آسیب دیده تزریق می‌شود تا روند بازسازی بافت مینیسک و کاهش التهاب تسریع گردد. پی آر پی زانو به ویژه برای پارگی‌های جزئی و آسیب‌های مزمن مفید است.
• مگنت تراپی زانو : مگنت‌ تراپی زانو با استفاده از میدان‌های مغناطیسی، جریان خون در مفصل را افزایش داده، التهاب را کاهش می‌دهد و درد ناشی از پارگی مینیسک را تسکین می‌دهد. این روش غیر تهاجمی می‌تواند به عنوان مکمل فیزیوتراپی مورد استفاده قرار گیرد.

ورزش برای پارگی مینیسک زانو

ورزش برای پارگی مینیسک زانو نقش مهمی در بهبود عملکرد مفصل و کاهش درد دارد و می‌تواند به عنوان مکمل درمان غیر جراحی یا بعد از جراحی مورد استفاده قرار گیرد. این تمرینات معمولاً شامل حرکات ملایم برای تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات اطراف زانو هستند تا فشار روی مینیسک کاهش یابد. ورزش منظم می‌تواند تحرک مفصل را حفظ کرده و از سفت شدن و محدودیت حرکتی جلوگیری کند. توجه به تکنیک صحیح هنگام انجام تمرینات برای جلوگیری از تشدید آسیب های زانو بسیار اهمیت دارد. استفاده از برنامه تمرینی تحت نظر متخصص فیزیوتراپی باعث می‌شود که ورزش برای پارگی مینیسک زانو ایمن و موثر باشد.

روش های پیشگیری از پارگی مینیسک زانو

پیشگیری از پارگی مینیسک زانو اهمیت زیادی در حفظ سلامت مفصل و جلوگیری از درد و محدودیت حرکتی دارد. روش‌های موثر برای کاهش ریسک آسیب شامل موارد زیر هستند:

• استفاده از کفش مناسب: کفش‌های استاندارد و با کفی مناسب می‌توانند فشار اضافی روی زانو را کاهش دهند و به حفظ تعادل کمک کنند.
• گرم کردن قبل از ورزش: قبل از هر فعالیت ورزشی، گرم کردن و کشش عضلات به کاهش خطر کشیدگی یا پارگی مینیسک کمک می‌کند.
• استفاده از تجهیزات محافظتی: در ورزش‌های پرخطر، استفاده از زانوبند یا محافظ‌های مخصوص می‌تواند از فشار و ضربه مستقیم به مینیسک جلوگیری کند.
• کنترل وزن بدن: اضافه وزن باعث افزایش فشار روی مفصل زانو و افزایش ریسک آسیب به مینیسک می‌شود، بنابراین حفظ وزن مناسب می‌تواند به پیشگیری از پارگی کمک کند.
• تقویت عضلات اطراف زانو: انجام تمرینات منظم برای تقویت عضلات چهارسر ران، همسترینگ و عضلات لگن، فشار وارد بر زانو را کاهش داده و ثبات مفصل را افزایش می‌دهد.
• اجتناب از حرکات ناگهانی و پیچشی: تغییر جهت‌های ناگهانی یا حرکات چرخشی شدید در ورزش‌هایی مانند فوتبال یا بسکتبال می‌تواند باعث پارگی مینیسک شود؛ بنابراین توجه به تکنیک صحیح ضروری است.

برای پارگی مینیسک زانو بدون به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

برای درمان و تشخیص پارگی مینیسک زانو بهتر است به متخصص ارتوپد و طب فیزیکی مراجعه شود تا بهترین روش درمان تعیین گردد. معمولاً متخصص ارتوپدی برای پارگی‌های شدید، نیاز به جراحی یا ارزیابی دقیق مفصل زانو مناسب است و می‌تواند روش‌های جراحی مانند آرتروسکوپی یا ترمیم مینیسک را انجام دهد. از سوی دیگر، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی برای پارگی‌های جزئی یا آسیب‌های غیرجراحی مفید است و با برنامه‌های فیزیوتراپی، تمرینات تقویتی و روش‌های نوین مانند پی آر پی، مگنت‌ تراپی و لیزر تراپی به بهبود عملکرد زانو کمک می‌کند. انتخاب پزشک بستگی به شدت پارگی، علائم بیمار و نیاز به درمان جراحی یا غیر جراحی دارد. در هر صورت، ارزیابی دقیق توسط متخصص برای جلوگیری از آسیب بیشتر و تسریع روند بهبود ضروری است.