سندرم درد پاتلوفمورال چیست و چطور درمان می شود؟

سندروم درد پاتلوفمورال یکی از شایع‌ترین علل درد جلوی زانو است که در ناحیه اطراف کشکک (پاتلا) احساس می‌شود. این عارضه که با نام «زانوی دونده»یا «زانوی جامپر» نیز شناخته می‌شود، فقط مختص ورزشکاران نیست و می‌تواند در افراد عادی، کارمندان، نوجوانان و حتی افرادی با فعالیت روزمره معمولی نیز دیده شود. درد ناشی از این سندروم معمولاً هنگام بالا و پایین رفتن از پله‌ها، نشستن طولانی‌مدت، زانو زدن یا انجام فعالیت‌های ورزشی تشدید می‌شود و در صورت عدم درمان می‌تواند عملکرد طبیعی مفصل زانو را مختل کند.

در این مقاله به‌طور کامل به بررسی علت‌، علائم شایعو روش‌های درمان سندروم درد پاتلوفمورال از جمله درمان‌های غیرجراحی مانند پی آر پی و تمرینات اصلاحی خواهیم پرداخت تا با شناخت دقیق این عارضه بتوانید بهترین تصمیم درمانی را اتخاذ کنید.

سندرم درد پاتلوفمورال چیست؟

سندرم درد پاتلوفمورال (Patellofemoral Pain Syndrome) یکی از شایع‌ترین علل درد جلوی زانو است که در ناحیه اطراف یا پشت کشکک زانو (پاتلا) احساس می‌شود. این عارضه زمانی ایجاد می‌شود که حرکت کشکک روی استخوان ران به‌درستی انجام نشود و در نتیجه، فشار و اصطکاک غیرطبیعی در مفصل پاتلوفمورال افزایش یابد.

این سندرم معمولاً با درد مبهم و تدریجی در جلوی زانو بروز می‌کند و هنگام فعالیت‌هایی مانند بالا و پایین رفتن از پله‌ها، دویدن، چمباتمه زدن، نشستن طولانی‌مدت یا برخاستن از حالت نشسته تشدید می‌شود. به همین دلیل گاهی از آن با عنوان «زانوی دونده» نیز یاد می‌شود، اگرچه فقط مختص ورزشکاران نیست.

مراحل سندروم درد پاتلوفمورال

سندرم درد پاتلوفمورال معمولاً به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کند و در صورت بی‌توجهی به علائم اولیه، شدت درد و محدودیت حرکتی افزایش می‌یابد. این عارضه را می‌توان به چند مرحله بالینی تقسیم کرد:

مرحله اول: درد خفیف و متناوب

در این مرحله، درد به‌صورت مبهم و گهگاهی در جلوی زانو احساس می‌شود. معمولاً پس از فعالیت‌هایی مانند دویدن، بالا رفتن از پله‌ها یا نشستن طولانی‌مدت بروز می‌کند و با استراحت کاهش می‌یابد. در این مرحله هنوز آسیب ساختاری جدی وجود ندارد.

مرحله دوم: درد مداوم هنگام فعالیت

درد با شدت بیشتری ظاهر می‌شود و دفعات آن افزایش می‌یابد. فعالیت‌های روزمره مانند چمباتمه زدن، زانو زدن یا بلند شدن از صندلی می‌تواند باعث تشدید علائم شود. ممکن است احساس ساییدگی یا صدا دادن زانو نیز وجود داشته باشد.

مرحله سوم: درد پایدار و محدودیت عملکرد

در این مرحله درد حتی در فعالیت‌های سبک یا در حالت استراحت نیز احساس می‌شود. ضعف عضلات ران و اختلال در الگوی حرکتی بیشتر می‌شود و عملکرد طبیعی زانو کاهش می‌یابد.

مرحله چهارم: تغییرات ساختاری و غضروفی

در صورت ادامه فشار و عدم درمان مناسب، احتمال بروز آسیب‌های غضروفی مانند کندرومالاسی کشکک افزایش می‌یابد. در این وضعیت، التهاب مفصل و درد شدیدتر شده و روند درمان طولانی‌تر خواهد بود.

تشخیص و درمان زودهنگام در مراحل ابتدایی، نقش مهمی در جلوگیری از پیشرفت سندرم درد پاتلوفمورال و بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های عادی دارد.

علت سندرم درد پاتلوفمورال

استعمال مفرط

در بسیاری از موارد، سندروم پاتلوفمورال ناشی از فعالیت‌های بدنی شدید است که فشار مکرر را به زانو وارد می‌کند، مانند دویدن، چمباتمه زدن، و بالا رفتن از پله‌ها. همچنین می‌تواند ناشی از تغییر ناگهانی فعالیت بدنی باشد. این تغییر می‌تواند در دفعات فعالیت باشد، مانند افزایش تعداد روزهایی که در هفته ورزش می‌کنید. همچنین می‌تواند در طول مدت یا شدت فعالیت باشد، مانند دویدن در مسافت‌های طولانی‌تر.عوامل دیگری که ممکن است حتی به درد زانو در جوانان کمک کنند، عبارتند از:

1. استفاده از تکنیک‌ها یا تجهیزات ورزشی نامناسب
2. تغییر در کفش یا سطحی که روی آن بازی می‌کنید

ناهنجاری کشکک زانو

سندروم درد پاتلوفمورال نیز می‌تواند به دلیل ردیابی غیر طبیعی کاسه زانو در شیار تروکلئار ایجاد شود. در این حالت، کشکک به سمت بیرون شیار در هنگام خم شدن زانو رانده می‌شود. این ناهنجاری ممکن است باعث افزایش فشار بین پشت کشکک و تروکلئار شود و بافت‌های نرم را تحریک کند.

عواملی که در ردیابی ضعیف کاسه زانو نقش دارند، عبارتند از:

• مشکلات در راستای قرار گرفتن پاها بین باسن و مچ پا: مشکلات در هم‌ترازی ممکن است منجر به جابجایی بیش از حد کاسه زانو به سمت خارج یا داخل ساق پا شود یا در شیار تروکلئار بیش از حد بالا رفته باشد، وضعیتی به نام کشکک آلتا.
• عدم تعادل یا ضعف عضلانی، به ویژه در عضلات چهارسر ران در جلوی ران: هنگامی که زانو خم می‌شود و صاف می‌شود، عضلات چهارسر ران و تاندون چهارسر ران به نگه داشتن کاسه زانو در شیار تروکلئار کمک می‌کنند. عضلات چهار سر ران ضعیف یا نامتعادل می‌تواند باعث ردیابی ضعیف کاسه زانو در داخل شیار شود.
• صافی کف پا یا پرونیشن بیش از حد
• زانوی ضربدری (ژنو والگوم)
• افزایش زاویه Q
• کوتاهی عضلات پشت ران یا ساق

این اختلالات می‌توانند باعث تغییر مسیر حرکت کشکک و افزایش فشار روی مفصل پاتلوفمورال شوند.

سفتی بافت های نرم اطراف زانو

کوتاهی باند ایلیوتیبیال (IT band) یا سفتی رتیناکولوم خارجی می‌تواند کشکک را به سمت خارج بکشد و باعث ردیابی غیرطبیعی شود.

آسیب‌های قبلی زانو

آسیب های زانو مانند ضربه مستقیم به کشکک، دررفتگی‌های قبلی یا جراحی‌های زانو می‌توانند بیومکانیک طبیعی مفصل را تغییر دهند و احتمال بروز درد پاتلوفمورال را افزایش دهند.

اضافه‌ وزن

افزایش وزن بدن موجب افزایش فشار مکانیکی بر مفصل زانو، به‌ویژه هنگام بالا رفتن از پله یا نشستن و برخاستن، می‌شود.

علائم سندرم درد پاتلوفمورال

علامت مشخص مرتبط با سندروم پاتلوفمورال، درد مبهم و شدیدی است که معمولاً در جلوی زانو ایجاد می‌شود. درد ممکن است در یک یا هر دو زانو باشد و اغلب با فعالیت بدتر می‌شود. علائم اضافه‌تر عبارتند از:

• درد هنگام ورزش
• درد هنگام خم کردن زانو، مانند بالا رفتن از پله‌ها، پریدن یا چمباتمه زدن
• درد پس از نشستن طولانی مدت با زانو خم شده، مانند هنگام تماشای فیلم در تئاتر
• صدای ترک خوردن یا ترکیدن در زانو هنگام بالا رفتن از پله‌ها یا بعد از نشستن طولانی مدت
• سندرم پاتلوفمورال با قفل شدن مفصل زانو مشخص نمی‌شود. اگر فردی این علامت را داشته باشد، معمولاً به این معنی است که نوع آسیب دیگری مانند پارگی منیسک دارد.

تشخیص سندروم پاتلوفمورال

پزشک معمولاً با انجام معاینه فیزیکی این سندرم را تشخیص می‌دهد. آن‌ها در مورد آنچه درد شما را بدتر یا بهتر می‌کند می‌ پرسند. آن‌ها همچنین کاسه زانو شما را برای علائم بی‌ثباتی لمس می‌کنند و از شما می‌خواهند که در تمرینات دامنه حرکتی شرکت کنید.
در حالی که پزشک معمولاً می‌تواند سندروم پاتلوفمورال را بدون مطالعات تصویربرداری تشخیص دهد، ممکن است برای رد سایر آسیب‌های احتمالی عکس‌برداری با اشعه ایکس را تجویز کند.

درمان سندروم درد پاتلوفمورال بدون جراحی

درمان سندرم درد پاتلوفمورال در اغلب موارد غیرجراحی است و با هدف کاهش درد، اصلاح علت زمینه‌ای و پیشگیری از عود انجام می‌شود. انتخاب روش درمان به شدت علائم، مدت زمان درگیری و وجود مشکلات ساختاری بستگی دارد.

اصلاح فعالیت ها

فعالیت‌هایی که فشار زیاد به کشکک زانو وارد می‌کنند، مانند دویدن، بالا رفتن زیاد از پله، چمباتمه عمیق یا نشستن طولانی‌مدت، باید محدود یا تغییر داده شوند.

• توقف موقت فعالیت‌های تحریک‌کننده درد باعث کاهش التهاب بافت‌های نرم اطراف کشکک می‌شود.
• بازگشت به ورزش باید تدریجی باشد: ابتدا حرکات کم‌فشار و کنترل‌شده، سپس افزایش شدت و زمان تمرین.

استفاده از یخ و داروهای ضدالتهاب

• کمپرس یخ: استفاده 1520 دقیقه بعد از فعالیت یا در صورت درد مزمن، 23 بار در روز. یخ باعث کاهش التهاب و تورم می‌شود.
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن، تنها با تجویز پزشک برای کاهش التهاب و درد موقت. این داروها درد را تسکین می‌دهند اما علت اصلی سندرم را درمان نمی‌کنند.

فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی

فیزیوتراپی مهم‌ترین بخش درمان غیرجراحی است و شامل موارد زیر می‌شود:

• تقویت عضلات چهارسر ران: به‌ویژه بخش داخلی (VMO) که نقش اصلی در ردیابی کشکک دارد. تمریناتی مانند اسکات نیمه‌خم، لِگ اکستنشن و تمرینات با کش لاستیکی مفید هستند.
• تقویت عضلات لگن و سرینی: عضلات سرینی و abductors لگن به کنترل راستای زانو کمک می‌کنند. ضعف آن‌ها باعث حرکت غیرطبیعی کشکک به سمت خارج می‌شود.
• تمرینات کششی: کشش همسترینگ، ساق و باند ایلیوتیبیال باعث کاهش فشار روی کشکک و افزایش انعطاف بافت‌ها می‌شود.
• اصلاح الگوی حرکتی: آموزش روش درست نشستن، برخاستن و دویدن برای کاهش فشار غیرطبیعی روی مفصل.
• تمرینات تعادلی: افزایش پایداری زانو و هماهنگی حرکتی.

بریس و تیپینگ کشکک

• زانوبند یا بریس پاتلوفمورال:به حفظ موقعیت صحیح کشکک کمک می‌کند و فشار وارد بر مفصل را کاهش می‌دهد.
• تیپینگ درمانی (Taping): با چسب‌های مخصوص، ردیابی کشکک اصلاح شده و درد هنگام فعالیت کاهش می‌یابد. تیپینگ معمولاً در ترکیب با فیزیوتراپی مؤثر است.

اصلاح کفش و استفاده از کفی طبی

در افرادی که صافی کف پا یا پرونیشن بیش از حد دارند، فشار روی زانو افزایش می‌یابد. کفی طبی با حمایت مناسب قوس کف پا، فشار وارد بر مفصل پاتلوفمورال را کاهش می‌دهد و ردیابی کشکک بهبود می‌یابد.

انتخاب کفش مناسب با انعطاف کافی و پشتیبانی مناسب نیز اهمیت دارد.

درمان سندروم پاتلوفمورال با تزریق داخل مفصلی پی آر پی

تزریق پی آرپی یکی از روش‌های نوین و کم‌تهاجمی در درمان سندرم پاتلوفمورال است که با هدف کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده اطراف کشکک انجام می‌شود. در این روش، مقدار کمی از خون بیمار گرفته شده و پس از قرار گرفتن در دستگاه سانتریفیوژ، پلاکت‌ها از سایر اجزای خون جدا و تغلیظ می‌شوند. سپس پلاسمای غنی از پلاکت به ناحیه دردناک زانو تزریق می‌شود.

پلاکت‌ها حاوی فاکتورهای رشد هستند که نقش مهمی در بازسازی بافت، کاهش التهاب و تسریع روند بهبود دارند. با تزریق PRP، فرآیند ترمیم طبیعی بدن فعال‌تر شده و بافت‌های نرم اطراف مفصل پاتلوفمورال فرصت بازسازی پیدا می‌کنند. به همین دلیل، این روش به‌ویژه در افرادی که به درمان‌های اولیه مانند فیزیوتراپی پاسخ کامل نداده‌اند، می‌تواند مؤثر باشد.

بر اساس مطالعات بالینی، تزریق پی‌آرپی در بیماران مبتلا به سندرم درد پاتلوفمورال منجر به بهبود عملکرد زانو، افزایش قدرت عضلانی، بهبود تعادل و کاهش درد طی هفته‌های پس از تزریق شده است. این روش به دلیل استفاده از خون خود فرد، خطر واکنش آلرژیک پایینی دارد و معمولاً دوره نقاهت کوتاهی دارد.

تزریق PRP جایگزین جراحی محسوب نمی‌شود، اما در بسیاری از موارد می‌تواند نیاز به اقدامات تهاجمی‌تر را به تعویق بیندازد یا برطرف کند، به‌خصوص زمانی که هدف، کاهش درد مزمن و بهبود عملکرد مفصل زانو باشد.

شاک ویو تراپی و لیزر درمانی

• شاک ویوتراپی : امواج صوتی با انرژی بالا به ناحیه آسیب دیده اعمال می‌شوند و باعث تحریک ترمیم بافت‌ها و کاهش درد می‌شوند.
• لیزر درمانی: نور لیزر در لیزردرمانی زانو به کاهش التهاب و درد کمک کرده و روند بهبود بافت نرم را تسریع می‌کند.

درمان سندرم درد پاتلوفمورال با جراحی

جراحی زمانی توصیه می‌شود که درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند یا اختلال ساختاری واضح در راستای کشکک وجود داشته باشد.

روش‌های جراحی شامل موارد زیر هستند:

• آزادسازی رتیناکولوم خارجی: کاهش فشار کشکک به سمت خارج.
• اصلاح هم‌راستایی کشکک (Realignment): جابجایی کشکک برای کاهش اصطکاک و درد.
• ترمیم آسیب غضروفی یا کندرومالاسی کشکک: در موارد آسیب غضروفی قابل توجه.

روش های پیشگیری از سندرم درد پاتلوفمورال

• تقویت عضلات پا و لگن: تمرین عضلات چهارسر ران و سرینی برای کنترل ردیابی کشکک.
• کشیدن و انعطاف‌پذیری: کشش همسترینگ، ساق و باند ایلیوتیبیال برای کاهش فشار روی زانو.
• اصلاح الگوی حرکتی: آموزش نشستن، برخاستن، دویدن و پریدن درست برای کاهش فشار غیرطبیعی.
• کفش و کفی مناسب: حمایت از قوس کف پا و جلوگیری از فشار اضافی روی زانو.
• افزایش تدریجی شدت تمرینات: افزایش زمان و شدت ورزش به صورت کنترل‌شده.
• کنترل وزن و فعالیت منظم: کاهش فشار مکانیکی روی مفصل و جلوگیری از درد مزمن.

درمان سندرم درد پاتلوفمورال با طب فیزیکی در اصفهان

درمان سندرم درد پاتلوفمورال در اصفهان به صورت تخصصی در مطب دکتر فلاح، متخصص طب فیزیکی و توانبخشی انجام می‌شود. در این مرکز، بیماران پس از ارزیابی دقیق علت درد جلوی زانو، بررسی راستای اندام تحتانی، قدرت عضلات و الگوی حرکتی، برنامه درمانی اختصاصی دریافت می‌کنند.

رویکرد درمانی در طب فیزیکی بر پایه درمان‌های غیرجراحی و کم‌تهاجمی است. بسته به شدت علائم و مدت زمان درگیری، ممکن است از روش‌هایی مانند تمرینات اصلاحی تخصصی، برنامه تقویت عضلات چهارسر و لگن، اصلاح بیومکانیک زانو، تجویز کفی طبی، تزریق‌های تخصصی مانند PRP و سایر روش‌های کنترل درد استفاده شود. هدف اصلی، کاهش التهاب، اصلاح ردیابی کشکک و بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل زانو است.

سوالات متداول درباره سندرم درد پاتلوفمورال

سندرم درد پاتلوفمورال چیست؟

سندرم درد پاتلوفمورال یکی از شایع‌ترین علل درد جلوی زانو است که به دلیل اختلال در حرکت کشکک روی استخوان ران ایجاد می‌شود و معمولاً با درد هنگام پله‌رفتن، دویدن یا نشستن طولانی همراه است.

علت اصلی سندرمپاتلوفمورال چیست؟

مهم‌ترین علل شامل استفاده بیش از حد از زانو، ضعف عضلات چهارسر و لگن، اختلال در هم‌راستایی اندام تحتانی و ردیابی غیرطبیعی کشکک در شیار تروکلئار است.

علائم سندروم درد پاتلوفمورال چه هستند؟

درد مبهم در جلوی زانو، تشدید درد هنگام پله‌نوردی یا چمباتمه زدن، صدا دادن زانو و احساس سفتی پس از نشستن طولانی از علائم شایع هستند.

آیا سندروم پاتلوفمورال فقط در ورزشکاران ایجاد می‌شود؟

خیر. اگرچه این عارضه در دوندگان شایع است، اما در افراد غیرورزشکار، کارمندان و نوجوانان نیز دیده می‌شود.

درمان سندروم درد پاتلوفمورال چگونه است؟

درمان معمولاً غیرجراحی است و شامل اصلاح فعالیت، فیزیوتراپی، تقویت عضلات، استفاده از کفی طبی و در موارد مقاوم، تزریق‌هایی مانند PRP می‌شود.

مدت زمان بهبودی سندرم پاتلوفمورال چقدر است؟

در بیشتر موارد با درمان مناسب، طی 6 تا 12 هفته بهبود قابل توجه ایجاد می‌شود، اما تداوم تمرینات برای جلوگیری از عود ضروری است.

آیا می‌توان از سندرم درد پاتلوفمورال پیشگیری کرد؟

بله. تقویت عضلات پا، اصلاح الگوی حرکتی، استفاده از کفش مناسب و افزایش تدریجی شدت تمرینات نقش مهمی در پیشگیری دارند.

چه زمانی باید برای درد جلوی زانو به پزشک مراجعه کرد؟

اگر درد بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، با فعالیت‌های روزمره تشدید شود یا همراه با تورم و محدودیت حرکتی باشد، مراجعه به پزشک متخصص طب فیزیکی توصیه می‌شود.

---

آدرس مطب : اصفهان ، خیابان حکیم نظامی ، خیابان شریعتی غربی ، نبش کوچه 16 ، جنب مسجد امام حسن عسکری ، طبقه اول
تلفن : 91011414 - 031

---

درباره این موضوع مطالب بیشتری بخوانید

• درمان درد زانو با روش پی آر پی
  تاریخ انتشار : 1400-05-30تاریخ بروز رسانی : 1404-11-16


• علت التهاب و تورم کپسول مفصلی زانو
  تاریخ انتشار : 1402-02-12تاریخ بروز رسانی : 1404-11-28

نظرات کاربران درباره این مطلب :احمد زمانی [ 1402-05-17 ]
با عرض سلام خدمت شما . برای درمان سندروم پاتلوفمورال تزریق پی آر پی بهتر است یا تزریق اوزون؟

نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :